Yusuf_KAYA
TuRk_DüNAsıNdAn_KaReLeR - Lehçeler
  Ana Sayfa
  İletişim
  Alfabeler
  Lehçeler
  Şiveler
  Önemli Bilgiler
  EN ÇOK SEVİLEN DERS

Alfabe

A ,a ,B ,b ,Ç ,ç ,D ,d ,E ,e ,Ä ,ä , F ,f ,G ,g ,H ,h ,İ ,i ,J ,j ,Ž ,ž ,K , k ,L ,l ,M ,m ,N ,n ,Ň ,ň ,O ,o , Ö ,ö ,P ,p ,R ,r ,S ,s ,Ş ,ş ,T ,t , U ,u ,Ü ,ü ,W ,w ,Y ,y ,Ý ,ý ,Z ,z.

Türkmenistan alfabesinde Türkiye alfabesinden farklı olan harfler şunlardır:
ä: açık e
j: c
ž: j
ň: genizsi n
w: v
ý: y
y: ı 

Dilbilgisi 

 

Zamirler [

1-Şahıs Zamirleri
Türkmence şahıs zamirleri aşağı yukarı Türkiye Türkçesindeki gibidir:
Men, sen, ol, biz, siz, olar

Yönelme hallerinde n>ň değişmesi olur:
maňa, saňa, oňa

2-İşaret Zamirleri
Türkmence işaret zamirleri şunlardır: Bu, şu, ol, şol.
Çekimli hallerde;

  • "Bu" işaret zamiri "m" ile başlar.
  • Ek ile zamirlerin aralarına "n" sesi girer.
  • Yönelme hallerinde ise n>ň değişmesi olur.


muny: bunu, muňa: buna, onuň: onun 

Fiiller

 

Şimdiki Zaman 


-ýar, -ýär Şimdiki Zaman Eki + Şahıs Ekleri

Şimdiki Zaman
Olumlu Olumsuz
gelýärin geliyorum okaýaryn okuyorum gelmeýärin gelmiyorum okamaýaryn okumuyorum
gelýärsiň geliyorsun okaýarsyň okuyorsun gelmeýärsiň gelmiyorsun okamaýarsyň okumuyorsun
gelýär geliyor okaýar okuyor gelmeýär gelmiyor okamaýar okumuyor
gelýäris geliyoruz okaýarys okuyoruz gelmeýäris gelmiyoruz okamaýarys okumuyoruz
gelýärsiňiz geliyorsunuz okaýarsyňyz okuyorsunuz gelmeýärsiňiz gelmiyorsunuz okamaýarsyňyz okumuyorsunuz
gelýärler geliyorlar okaýarlar okuyorlar gelmeýärler gelmiyorlar okamaýarlar okumuyorlar

Ğ

Geniş Zaman

Geniş Zaman
Olumlu Olumsuz
gelerin gelirim okaryn okurum gelmerin gelmem okamaryn okumam
gelersiň gelirsin okarsyň okursun gelmersiň gelmezsin okamarsyň okumazsın
geler gelir okar okur gelmez gelmez okamaz okumaz
geleris geliriz okarys okuruz gelmeris gelmeyiz okamarys okumayız
gelersiňiz gelirsiniz okarsyňyz okursunuz gelmersiňiz gelmezsiniz okamarsyňyz okumazsınız
gelerler gelirler okarlar okurlar gelmezler gelmezler okamazlar okumazlar

Gelecek Zaman


Türkmence gelecek zamanda şahıslara göre fiil çekimi yoktur. Bunun yerine zamirler kullanılır.

Gelecek Zaman
Olumlu Olumsuz
men geljek geleceğim men okajak okuyacağım men geljek däl gelmeyeceğim men okajak däl okumayacağım
sen geljek geleceksin sen okajak okuyacaksın sen geljek däl gelmeyeceksin sen okajak däl okumayacaksın
ol geljek gelecek ol okajak okuyacak ol geljek däl gelmeyecek ol okajak däl okumayacak
biz geljek geleceğiz biz okajak okuyacağız biz geljek däl gelmeyeceğiz biz okajak däl okumayacağız
siz geljek geleceksiniz siz okajak okuyacaksınız siz geljek däl gelmeyeceksiniz siz okajak däl okumayacaksınız
olar geljek gelecekler olar okajak okuyacaklar olar geljek däl gelmeyecekler olar okajak däl okumayacaklar

Görülen Geçmiş Zaman

Görülen Geçmiş Zaman
Olumlu Olumsuz
geldim geldim okadym okudum gelmedim gelmedim okamadym okumadım
geldiň geldin okadyň okudun gelmediň gelmedin okamadyň okumadın
geldi geldi okady okudu gelmedi gelmedi okamady okumadı
geldik geldik okadyk okuduk gelmedik gelmedik okamadyk okumadık
geldiňiz geldiniz okadyňyz okudunuz gelmediňiz gelmediniz okamadyňyz okumadınız
geldiler geldiler okadylar okudular gelmediler gelmediler okamadylar okumadılar

Türkmencenin imlasına bağlı olarak:
Üçüncü şahıslarda görülen geçmiş zaman eki her zaman -dy, -di şeklinde yazılır.

  • gördi, gördiler

İki ya da daha fazla heceden sonra tüm şahıslarda bu durum görülür.

  • düşündim, düşündiň, düşündi, düşündik, düşündiňiz, düşündiler

 

Öğrenilen Geçmiş Zaman 

Öğrenilen Geçmiş Zaman I
Olumlu Olumsuz
gelipdirin gelmişim okapdyryn okumuşum gelmändirin gelmemişim okamandyryn okumamışım
gelipdirsiň gelmişsin okapdyrsyň okumuşsun gelmändirsiň gelmemişsin okamandyrsyň okumamışsın
gelipdir gelmiş okapdyr okumuş gelmändir gelmemiş okamandyr okumamış
gelipdiris gelmişiz okapdyrys okumuşuz gelmändiris gelmemişiz okamandyrys okumamışız
gelipdirsiňiz gelmişsiniz okapdyrsyňyz okumuşsunuz gelmändirsiňiz gelmemişsiniz okamandyrsyňyz okumamışsınız
gelipdirler gelmişler okapdyrlar okumuşlar gelmändirler gelmemişler okamandyrlar okumamışlar

 

Dış Kaynaklar [değiştir]

 

g  d
Türk Lehçeleri
Ogur ya da Bolgar grubu Bolgar dili*  · Çuvaşça  · Hazarca*
Kıpçak grubu Baraba dili  · Başkurtça  · Kırım Tatarca1  · Komanca*  · Karaçay Balkarcası  · Karayca  · Karakalpakça  · Kazakça  · Kıpçakça*  · Krımçakça  · Kumukça  · Nogayca  · Tatarca  · Urum dili  · Altay dili  · Kırgızca 1
Oğuz grubu Afşarca  · Azerice  · Kırım Tatarca1  · Gagavuzca  · Horasan Türkçesi  · Osmanlı Türkçesi*  · Peçenekçe*  · Kaşgayca  · Salarca  · Türkiye Türkçesi  · Türkmence  · Urumca1
Uygur ya da Çagatay grubu Ayni dili  · Çagatayca*  · Ili Turki  · Lop dili  · Uygurca  · Özbekçe
Sibirya grubu Çulımca  · Dolganca  · Fuyü Gırgıs dili  · Hakasça  · Doğu Altayca  · Şorca  · Tofaca · Tuvaca  · Batı Yugurca  · Yakutça
Argu grubu Halaçça



Yazı Sistemi

1924'ten önce, bütün Orta Asya dilleri Arap yazısı ile yazılırdı. 1924-1940 arasında resmî Özbekçe, Stalin idaresi tarafından Kiril alfabesi dayatılıncaya kadar Latin alfabesi ile yazılmıştır. 1992 yılına kadar Özbekler Kiril alfabesini kullanmaya devam ettiler, fakat şimdi Kiril alfabesi hâlâ yaygın olmasına rağmen Latin alfabesi resmî olarak kabul edilmiştir.

  • Kiril:
А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Л л М м Н н О о
П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц
Ч ч Ш ш Ъ ъ Ь ь Э э Ю ю Я я Ў ў
Қ қ Ғ ғ Ҳ ҳ
  • Latin:
А а B b V v G g D d Е е Yo yo J j
Z z I i Y y K k L l М m Н n О о
P p R r S s Т t U u F f X x Ts ts
Ch ch Sh sh ' - E e Yu yu Ya ya O' o'
Q q G' g' H h

 

Metin Örneği

Latin Kiril Kelimesi Kelimesine aktarım Türkçe
Barcha odamlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng bo'lib tug'iladilar. Ular aql va vijdon sohibidirlar va bir-birlari bilan birodarlarcha muomala qilishlari zarur. Барча одамлар эркин, қадр-қиммат ва ҳуқуқларда тенг бўлиб туғиладилар. Улар ақл ва виждон соҳибидирлар ва бир-бирлари ила биродарларча муомала қилишлари зарур. Varca ademler erkin, kadir-kıymet ve hukuklarda denk olup doğulurlar. Onlar akıl ve vicdan sahibidirler ve bir-birleri ile biraderlerce muamele kılışları zaruri. Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahipler ve birbirlerine kar
şı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.



                                                                                                          Özbekçe

Yazı Sistemi

1924'ten önce, bütün Orta Asya dilleri Arap yazısı ile yazılırdı. 1924-1940 arasında resmî Özbekçe, Stalin idaresi tarafından Kiril alfabesi dayatılıncaya kadar Latin alfabesi ile yazılmıştır. 1992 yılına kadar Özbekler Kiril alfabesini kullanmaya devam ettiler, fakat şimdi Kiril alfabesi hâlâ yaygın olmasına rağmen Latin alfabesi resmî olarak kabul edilmiştir.

  • Kiril:
А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Л л М м Н н О о
П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц
Ч ч Ш ш Ъ ъ Ь ь Э э Ю ю Я я Ў ў
Қ қ Ғ ғ Ҳ ҳ
  • Latin:
А а B b V v G g D d Е е Yo yo J j
Z z I i Y y K k L l М m Н n О о
P p R r S s Т t U u F f X x Ts ts
Ch ch Sh sh ' - E e Yu yu Ya ya O' o'
Q q G' g' H h

 

Metin Örneği 

Latin Kiril Kelimesi Kelimesine aktarım Türkçe
Barcha odamlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng bo'lib tug'iladilar. Ular aql va vijdon sohibidirlar va bir-birlari bilan birodarlarcha muomala qilishlari zarur. Барча одамлар эркин, қадр-қиммат ва ҳуқуқларда тенг бўлиб туғиладилар. Улар ақл ва виждон соҳибидирлар ва бир-бирлари ила биродарларча муомала қилишлари зарур. Varca ademler erkin, kadir-kıymet ve hukuklarda denk olup doğulurlar. Onlar akıl ve vicdan sahibidirler ve bir-birleri ile biraderlerce muamele kılışları zaruri. Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahipler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.






Türk Lehçeleri
Ogur ya da Bolgar grubu Bolgar dili*  · Çuvaşça  · Hazarca*
Kıpçak grubu Baraba dili  · Başkurtça  · Kırım Tatarca1  · Komanca*  · Karaçay Balkarcası  · Karayca  · Karakalpakça  · Kazakça  · Kıpçakça*  · Krımçakça  · Kumukça  · Nogayca  · Tatarca  · Urum dili  · Altay dili  · Kırgızca 1
Oğuz grubu Afşarca  · Azerice  · Kırım Tatarca1  · Gagavuzca  · Horasan Türkçesi  · Osmanlı Türkçesi*  · Peçenekçe*  · Kaşgayca  · Salarca  · Türkiye Türkçesi  · Türkmence  · Urumca1
Uygur ya da Çagatay grubu Ayni dili  · Çagatayca*  · Ili Turki  · Lop dili  · Uygurca  · Özbekçe
Sibirya grubu Çulımca  · Dolganca  · Fuyü Gırg
ıs dili
 · Hakasça  · Doğu Altayca  · Şorca  · Tofaca  · Tuvaca  · Batı Yugurca  · Yakutça
Argu grubu Halaçça



                                                                             Gagauzca

Kiril abecesi [değiştir]

А а Ä ä Б б В в Г г Д д Е е Ё ё
Ж ж З з И и Й й К к Л л М м Н н
О о Ö ö П п Р р С с Т т У у Ӱ ӱ
Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы
Ь ь Э э Ю ю Я я

Latin abecesi [değiştir]

А а Ä ä B b C c Ç ç D d Е е F f
G g H h I ı İ i J j K k L l M m
N n O o Ö ö Р р R r S s Ş ş T t
Ţ ţ U u Ü ü V v Y y Z z

Gagavuz Türkçesi-Türkiye Türkçesi Sözlüğü

Gagavuz Türkçesi-Türkiye Türkçesi Sözlüğü Yeni
Gagavuzca Bir Web Sitesi
g  d
Türk Lehçeleri
Ogur ya da Bolgar grubu Bolgar dili*  · Çuvaşça  · Hazarca*
Kıpçak grubu Baraba dili  · Başkurtça  · Kırım Tatarca1  · Komanca*  · Karaçay Balkarcası  · Karayca  · Karakalpakça  · Kazakça  · Kıpçakça*  · Krımçakça  · Kumukça  · Nogayca  · Tatarca  · Urum dili  · Altay dili  · Kırgızca 1
Oğuz grubu Afşarca  · Azerice  · Kırım Tatarca1  · Gagavuzca  · Horasan Türkçesi  · Osmanlı Türkçesi*  · Peçenekçe*  · Kaşgayca  · Salarca  · Türkiye Türkçesi  · Türkmence  · Urumca1
Uygur ya da Çagatay grubu Ayni dili  · Çagatayca*  · Ili Turki  · Lop dili  · Uygurca  · Özbekçe
Sibirya grubu Çulımca  · Dolganca  · Fuyü Gırgıs dili  · Hakasça  · Doğu Altayca  · Şorca  · Tofaca  · Tuvaca  · Batı Yugurca  · Yakutça
Argu grubu Halaçça






Gagauzca Sözlüğü;http://sozluk.turkbirlik.gen.tr/index.php?a=list&d=23&p=1


                                         UYgurca

Uygurca 10. yüzyıldan beri Arap alfabesi ile yazılmaktadır. 1969-1983 yılları arasında Çin hükümetinin hazırlattığı Uygur Latin alfabesi ile yazılmış fakat sonra Uygurca sesleri gösteren ek işaretler ile Arap alfabesine dönülmüştür.

Aşağıdaki tablo Arap ve Latin harflerinin bir karşılaştırılmasıdır:

(Kullandığınız web tarayıcınıza bağlı olarak bazı karakterleri göremeyebilirsiniz)

Uygur alfabesinin kıyaslanması
Arapça Latince Kiril ULY Türkçe IPA   Arabik Latin Kiril ULY Türk IPA
ئا A a A a A a A a /a/ ق Ķ ķ Қ қ Q q K k /q/
ئە Ə ə Ə ə E e E e /æ/ ك K k K k K k K k /k/
ب B b Б б B b B b /b/ ڭ -ng Ң ң -ng -ng /ŋ/
پ P p П п P p P p /p/ گ G g Г г G g G g /ɡ/
ت T t Т т T t T t /t/ ل L l Л л L l L l /l/
ج J j Җ җ J j C c /ʤ/ م M m М м M m M m /m/
چ Q q Ч ч CH ch Ç ç /ʧ/ ن N n Н н N n N n /n/
خ H h X x X x H h /x/ ھ H̡ h̡ Һ һ H h H h /h/
د D d Д д D d D d /d/ ئو O o О о О о O o /o/
ر R r Р р R r R r /r/ ئۇ U u У у U u U u /u/
ز Z z З з Z z Z z /z/ ئۆ Ɵ ɵ Ө ө Ö ö Ö ö /ø/
ژ Ⱬ ⱬ Ж ж J j J j /ʒ/ ئۈ Ü ü Ү ү Ü ü Ü ü /y/
س S s С с S s S s /s/ ۋ V v В в W w V v /v/
ش X x Ш ш SH sh Ş ş /ʃ/ ئې E e E e É é E e /e/
غ Ƣƣ Ғ ғ GH gh Ğ ğ /ʁ/ ئى I i И и I i İ i/I ı /i/ or /ɨ/
ف F f Ф ф F f F f /f/ ي Y y Й й Y y Y y /j/

Uygur Kiril alfabesi ek olarak iki harfe sahiptir, ki bunlar iki sesin kombinasyonudur.Bunlar aşağıda Arabik ve Latin harflerinin eşdeğeriyle gösterilmiştir.

Lirik Arabik Latin
Ю ю يۇ yu
Я я يا ya

Referans: http://www.uyghurdictionary.org/excerpts/An%20Introduction%20to%20LSU.pdf

 

 

Metin Örneği 

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 1. maddesi:...

Türkçe Yengi Yezik̡ Uygur Kril Uygur Türk K̡ona Yezik̡
Bütün insanlar özgür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik duygusu ile hareket etmelidirler. Həmmə adəm zatidinla ərkin, izzət-hurmət wə hoquqta bab-barawər bolup tughulghan. Ular əqilgə wə wijdangha igə, həmdə bir-birigə qerindaxliq munasiwitigə khas roh bilən mu’amilə qilixi kerək. Һәммә адәм затидинла әркин, иззәт-һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилғә вә виджданға игә һәмдә бир-биригә қериндашлиқ мунасивитигә хаш рох билән му’амилә қилиши керәк. Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we xoquqta babbarawer bolup tuğulğan. Ular eqilğe we wicdanğa ige hemde bir-birige qérindaşliq munasiwitige xaş rox bilen mu’amile qilişi kérek. ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا بابباراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلغە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە خاس روھ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى



                                       Kazakça
Şahıs Zamirleri
Teklik Çokluk
Kazakça Türkçe Kazakça Türkçe
 
Мен (Men) Ben Біз (Biz) Biz
Сен (Sen) Sen (teklik samimî) Сендер (Sender) Siz (çokluk samimî)
Сіз (Siz) Siz (teklik resmî) Сіздер (Sizder) Sizler (çokluk resmî)
Ол (Ol) O Олар (Olar) Onlar









Türk Lehçeleri
Ogur ya da Bolgar grubu Bolgar dili*  · Çuvaşça  · Hazarca*
Kıpçak grubu Baraba dili  · Başkurtça  · Kırım Tatarca1  · Komanca*  · Karaçay Balkarcası  · Karayca  · Karakalpakça  · Kazakça  · Kıpçakça*  · Krımçakça  · Kumukça  · Nogayca  · Tatarca  · Urum dili  · Altay dili  · Kırgızca 1
Oğuz grubu Afşarca  · Azerice  · Kırım Tatarca1  · Gagavuzca  · Horasan Türkçesi  · Osmanlı Türkçesi*  · Peçenekçe*  · Kaşgayca  · Salarca  · Türkiye Türkçesi  · Türkmence  · Urumca1
Uygur ya da Çagatay grubu Ayni dili  · Çagatayca*  · Ili Turki  · Lop dili  · Uygurca  · Özbekçe
Sibirya grubu Çulımca  · Dolganca  · Fuyü Gırgıs dili  · Hakasça  · Doğu Altayca  · Şorca  · Tofaca
 · Tuvaca  · Batı Yugurca  · Yakutça
Argu grubu Halaçça

                                     Kırgızca


Şahıs Zamirleri
Teklik Çokluk
Kırgızca Türkçe Kırgızca Türkçe
 
Мен (Men) Ben Биз (Biz) Biz
Сен (Sen) Sen (teklik samimî) Сендер (Sender) Siz (çokluk samimî)
Сиз (Siz) Siz (teklik resmî) Сіздер (Sizder) Sizler (çokluk resmî)
Ал (al) O Алар (alar) Onlar






Ogur ya da Bolgar grubu Bolgar dili*  · Çuvaşça  · Hazarca*
Kıpçak grubu Baraba dili  · Başkurtça  · Kırım Tatarca1  · Komanca*  · Karaçay Balkarcası  · Karayca  · Karakalpakça  · Kazakça  · Kıpçakça*  · Krımçakça  · Kumukça  · Nogayca  · Tatarca  · Urum dili  · Altay dili  · Kırgızca 1
Oğuz grubu Afşarca  · Azerice  · Kırım Tatarca1  · Gagavuzca  · Horasan Türkçesi  · Osmanlı Türkçesi*  · Peçenekçe*  · Kaşgayca  · Salarca  · Türkiye Türkçesi  · Türkmence  · Urumca1
Uygur ya da Çagatay grubu Ayni dili  · Çagatayca*  · Ili Turki  · Lop dili  · Uygurca  · Özbekçe
Sibirya grubu Çulımca  · Dolganca  · Fuyü Gırgıs dili  · Hakasça  · Doğu Altayca  · Şorca  · Tofaca  · Tuvaca  · Batı Yugurca  · Yakutça
Argu grubu Halaçça

                                   Tatarca


a / e, o / ö, u / ü, î / i, ı / í

Tatarca Şahıs Zamirleri:

Zamir Olumlu Olumsuz
min uquçımın uquçı idem uquçı tügelmen uquçı tügel idem
ben öğrenciyim öğrenciydim öğrenci değilim öğrenci değildim
sin uquçısıñ uquçı ideñ uquçı tügelseñ uquçı tügel ideñ
sen öğrencisin öğrenciydin öğrenci değilsin öğrenci değildin
ul uquçı uquçı ide uquçı tügel uquçı tügel ide
o öğrenci(dir) öğrenciydi öğrenci değil(dir) öğrenci değildi
bez uquçıbız uquçı idek uquçı tügelbiz uquçı tügel idik
biz öğrenciyiz öğrenciydik öğrenci değiliz öğrenci değildik
sez uquçısız uquçı idegez uquçı tügelsiz uquçı tügel idegez
siz öğrencisiniz öğrenciydiniz öğrenci değilsiniz öğrenci

değildiniz

alar uquçılar uquçı idelär uquçı tügellär uquçı tügel idelär
onlar öğrenci(dirler) öğrenciydi(ler) öğrenci değil(dirler) öğrenci değildi(ler)

 

Sayılar / İsäp

 

Kaç? / Niçä, küpme?

1 bir ber
2 iki ike
3 üç öç
4 dört dürt
5 beş biş
6 altı altı
7 yedi cide
8 sekiz sigez
9 dokuz tuğız
10 on un
11 on bir un ber
12 on iki un ike
13 on üç un öç
14 on dört un dürt
15 on beş un biş
16 on altı un altı
17 on yedi un cide
18 on sekiz un sigez
19 on dokuz un tuğız
20 yirmi yegerme
21 yirmi bir yegerme ber
30 otuz utız
40 kırk qırıq
50 elli ille
60 altmış altmış
70 yetmiş citmeş
80 seksen siksän
90 doksan tuqsan
100 yüz yöz
200 iki yüz ike yöz
1000 bin meñ
10.000 on bin un meñ
1.000.000 milyon million
37 otuz yedi utız cide
125 yüz yirmi beş yöz yegerme biş
1,5 bir buçuk ber yarım
2/3 üçte iki öçtän ike
1/2 yarım yartı, yarım
%1 yüzde bir ber prosınt, yözdä ber
1+1 bir çift ber par
(1+1)+(1+1) iki çift ike par

Kaçıncı? (Hangisi?) / Niçänçe? (Qaysı?) 

1 birinci berençe
2 ikinci ikençe
3 üçüncü öçençe
4 dördüncü dürtençe
5 beşinci bişençe
6 altıncı altınçı
7 yedinci cidençe
8 sekizinci sigezençe
9 dokuzuncu tuğızınçı
10 onuncu unınçı
11 on birinci un berençe
20 yirminci yegermençe
31 otuz birinci utız berençe

 

Renkler / Töslär

ak aq
lacivert zäñgär
mavi kük
yeşil yäşel
sarı sarı
kızıl, al qızıl
kahverengi körän
turuncu qızğılt-sarı
alacalı (alaca bulaca) çuar
pembe al, alsu
gümüş kömeş
gri, boz sorı
mor miläwşä
açık aqsıl
koyu qarañğı
parlak yap-yaqtı, açıq
açık mavi aqsıl-zäñgär
parlak kırmızı cete qızıl
koyu sarı bik sarı
siyah, kara qara
leylak, eflatun miläwşä, şämäxä

 

Ön Adlar / Sífatlar

büyük böyek
yüce (ulu) olı, zur
yüksek, üstün biek, yuğarı
sıcak, kaynar esse, qaynar
kirli, pis pıçraq, şaqşı
koyu, yogun quyı
ucuz arzan
sert, katı qatı
canlı, diri canlı, tere
sıvık, açık (çay için) sıyıq (çay öçen)
yağlı simez, maylı
ekşi äçe
kısa qısqa
güzel matur, çibär, güzäl
yuvarlak tügäräk
hafif ciñel
küçük keçkenä, bäläkäy
genç yäş
sulu yüeş, sulı
karanlık, bulutlu qarañğı, yamansu
yumuşak yomşaq
aşağı, alçak tübän, tebenek
yeni yaña
keskin, sivri ütken
kötü naçar
dolu tulı
boş buş
taze, yeni saf, yaña
zayıf, güçsüz zäğif, köçsez
tatlı tatlı, ballı
yaşli, ihtiyar qart, olı
eski iske
kuru, susuz qorı, susız
tuzlu tozlı
gülünç, komik kölkele, qızıq, komik
çiğ, pişmemiş yüeş, dımlı, peşmägän
cesur, yürekli qíu, batır
karanlık qarañğı
ılık cılı
ağır awır
iyi yaxşı, äybät
soğuk, serin suıq, salqın
temiz, pak çista, päq
saf saf
geniş kiñ
ışık, aydın yaqtı, açıq

 

Adıllar / Almaşlıqlar

Ben Min
Sen Sin
O Ul
Biz Bez
Siz Sez
Onlar Alar
Benim, benimki Minem, mineke
Senin, seninki Sineñ, sineke
Onun, onunki Anıñ, anıqı
Bizim, bizimki Bezneñ, bezneke
Sizin, sizinki Sezneñ, sezneke
Onların, onlarınki Alarnıñ, alarnıqı
Kendimi Üzemne
Kendini Üzeñne
Kendi Üzen
Kendimizi Üzebezne
Kendinizi Üzegezne
Kendileri Üzlären
en
hepsi, bütün böten, barlıq, barça
her här, törle
Her türlü insan var. Törle keşelär bar.
o tege
bu değil bu tügel
hiç kimse berkem dä, hiçkem
Burada hiç kimse yok. Monda berkem dä yuq.
bir şey değil hiçnärsä, hiçbernärsä
Hiç kimseye söyleme. Berkemgä dä äytmä (söylämä).
O hiçbir şeyi bilmiyor. Ul bernärsä dä belmi.
Onun hiçbir şeyi yok. Anıñ bernärsäse dä yuq.
O, bugün bir şeyle meşgul değil. Ul bügen buş.
Ben hiçbir şeye hayret etmiyorum. Min bernärsägä dä ğäcäplänmim.
hiç kimseninki, hiçbirininki berkemneke dä
Sorulacak kimse yok. Soraşırğa berkem dä yuq.
Onu düşünmeye gerek yok. Bu turıda uylap torası da yuq.
mazeret yok aqlanası yuq
kimdir kemder
kim olursa kem dä bulsa
herhangi bir kişi berär kem
ne olursa närsä dä bulsa
birkaç berniçä
Kaç? Ne kadar? Niçä? Ni qädär? Niçäw?

 

Dil / Tel 

konuşma söyläş
Ne yazık ki Tatarca bilmiyorum. Qızğanıç, min Tatarça belmim (söyläşmim)
Tatarca konuşmayı öğrenmek istiyorum. Min Tatarça söyläşergä öyränergä telim
Lütfen yavaş konuşunuz. Aqrınraq söyläşegezçe, zínhar
O ne söyledi? Ul ni söyläde? (Ul närsä äytte?)
anla añla
Siz beni anlıyor musunuz? Sez mine añlísızmı?
Ben sizi anladım/anlamadım. Min sezne añladım/añlamadım.
Söylediklerinizin hepsini anladım. Min sez äytkännärneñ häresen (barısın) da añladım.
Lütfen, yineleyiniz. Zínhar, qabat äytep itegez.
söyleyiş äyteleş
Bana Tatarcanın söyleyişi zor geliyor. Miña Tatarça äyteleş qíın kilä (birelä).
söz süz
Bu sözün Tatarcası nedir? Bu süzneñ Tatarçası niçek?
Siz Başkırtça biliyor musunuz? Sez Başqortça beläsezme?

 

Esenleşme / Sälâmläşü 

Selâm! Sälâm!
Merhaba! İsänme(sez)!
Hayırlı günler (sabahlar, akşamlar)! Xäyerle könlär (irtä, kiç)!
Hoş geldiniz, değerli dostlar (arkadaşlar)! Räxim itegez (Xuş kildegez), qäderle duslar (arqadaşlar)!
Sizi gördüğüme sevindim. Sezne kürüemä şatmın.
Hakkınızda çok şey duydum. Xaqığız (Sezneñ turında) bik küp işettem.
Nasılsın(ız)? Xällär(egez) niçek?
İyiyim. Äybät.
Akrabalarınız nasıl? Tuğannarığız niçek yäşi?
Hepsi iyiler. Härese (barısı) isän-saw.

 

Tanışmak / Tanışu

İznizle tanışabilir miyiz? Sezneñ belän tanışırğa röxsät itegez.
Sizinle tanıştığımıza çok sevindim. Sezneñ belän tanışuğa bik şatmın
Ben sizi bir yerde görmüş gibiyim. Min sezne qaydadır kürgän kebek.
ad at
soyadı näsel (iseme), famili
Adınız nedir? İsemegez niçek?
Adım... İsemem...
Siz nerede yaşıyorsunuz? Sez qayda yäşisez?
Ben Kazan kentinde yaşıyurum. Min Qazan şähärendä yäşim.
Siz nereden geldiniz? Sez qaydan kildegez?
İstanbul'dan geldim. Ístanbuldan kildem.

 

Teşekkür / Räxmät

Teşekkür Şöker
Teşekkür ederim, teşekkürler! Räxmät!
İlginiz için teşekkürler! İğtibarığız öçen räxmät!
Çok teşekkürler! Bik zur räxmät!
Size borçluyum. Min sezgä bik burıçlımın.
Dilerim. Räxmät äytmäsägez dä bula.
Çok mutluyum. Bik qänäğätmen.

 

Vedalaşma, dilek bildirme / Xuşlaşu, teläk belderü

Hoşçakal(ınız)! Xuş, saw bul(ığız)! İsän-saw qalığız!
Yeniden görüşmek üzere! Yaña oçraşularğa qädär!
Hayırlı geceler! Tınıç yoqı! Hayirli kic!
Hayırlı yolculuklar! Xäyerle yul!
Selam söyle(yiniz)! Säläm äyt(egez), tapşır(ığız)!
Görüşürüz! Kureşerbez!
Yarına kadar! İrtägä qädär!

 

Görünen organlar / Tän öleşläre (organnarı)

saç çäç
Saç tara. çäçne tara
göz küz
kara gözler qara küzlär
diş teş
Dişlerini fırçala. Teşlärne tazartu.
ayak ayaq
Ayağa giy. Ayaqqa ki.
baş baş
Başım ağrıyor. Başım awırta.
burun borın
ağız awız
parmak barmak
el qul
Tokalaşalım. Qullarnı qısíq.
kulak qolaq
bıyık míıq
Bıyığı tıraş et. Míıqnı qır.
dil tel

 

İç organlar / Eç orğannar

ciğer bawır
böbrek böyer
bağırsaklar eçäklär
yürek yöräk
mide aşqazan

 

Özür dilemek / Ğafu ütenü

Lütfen bağışlayınız. Zínhar öçen ğafu itegez
Geciktiğim için özür dilerim. Soñğa qalğanım öçen ğafu itegez
Çok üzgünüm. Bik qızğaniç
Affedersiniz, ben farklı düşünüyorum. Ğafu itegez. min ikençe törle uylím
Affedersiniz, ben size engel oluyor muyum? Ğafu itegez, min sezgä qomaçawlímmı?


=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=